4. Werk en inkomen
Voor mensen met ASS is werken niet altijd vanzelfsprekend. Sommigen kunnen met de juiste ondersteuning aan het werk, terwijl anderen ondanks hun inspanningen en verschillende begeleidingstrajecten moeilijkheden blijven ondervinden.
Op deze pagina lees je welke ondersteuning bestaat bij het zoeken naar werk, welke aanpassingen mogelijk zijn op de werkvloer en wat je kunt doen wanneer werken tijdelijk of langdurig niet lukt. Ook de gevolgen voor je inkomen en uitkeringen komen aan bod.
Werken met ASS
Mensen met ASS kunnen uiteenlopende talenten en mogelijkheden hebben. Sommigen functioneren goed in een werkomgeving, terwijl anderen ondersteuning of aanpassingen nodig hebben om hun werk vol te houden.
Moeilijkheden ontstaan bijvoorbeeld door onduidelijke verwachtingen, onverwachte veranderingen, sociale belasting, prikkels of een te hoge werkdruk. Wat voor de ene persoon goed werkt, kan voor iemand anders juist problemen veroorzaken.
Redelijke aanpassingen op het werk
Een werkgever moet onder bepaalde voorwaarden redelijke aanpassingen voorzien voor werknemers met een handicap. Denk aan duidelijke schriftelijke instructies, een voorspelbare werkplanning, een rustige werkplek, aangepaste communicatie of aangepaste werktijden.
Het doel is niet om iemand anders te behandelen, maar om belemmeringen weg te nemen zodat die persoon zijn werk zo goed mogelijk kan uitvoeren.
Niet iedereen met ASS heeft dezelfde aanpassingen nodig. Een goede beoordeling vertrekt daarom vanuit de individuele behoeften, de concrete functie en de werkomgeving.
VDAB en gespecialiseerde arbeidsbegeleiding
Wie door ASS moeilijkheden ondervindt bij het zoeken naar werk, kan begeleiding krijgen via VDAB en gespecialiseerde partners, waaronder GTB. De begeleiding moet rekening houden met je mogelijkheden, beperkingen en ondersteuningsbehoeften.
VDAB: begeleiding naar werk
VDAB helpt werkzoekenden bij het vinden van werk, het volgen van opleidingen en het onderzoeken van hun arbeidsmogelijkheden. Bij een arbeidsbeperking kan VDAB ook gespecialiseerde begeleiding of ondersteunende maatregelen voorstellen.
GTB: gespecialiseerde arbeidsbemiddeling
GTB begeleidt werkzoekenden met een beperking of gezondheidsprobleem die intensievere ondersteuning nodig hebben. Samen met een bemiddelaar onderzoek je welke taken en werkomstandigheden haalbaar zijn, welke ondersteuning je nodig hebt en welke mogelijkheden er op de arbeidsmarkt bestaan.
De toegang tot GTB-begeleiding verloopt via VDAB.
Wat als de begeleiding onvoldoende is?
Een begeleidingstraject leidt niet altijd tot duurzaam werk. Een stage kan bijvoorbeeld mislukken omdat de werkomgeving onvoldoende aangepast is, de begeleiding tekortschiet of de belasting te groot blijkt.
Vraag in dat geval om een evaluatie waarin duidelijk wordt beschreven wat moeilijk liep, welke aanpassingen geprobeerd werden en welke ondersteuning ontbrak. Zo voorkom je dat een mislukt traject uitsluitend wordt toegeschreven aan een gebrek aan motivatie.
Vraag ook welke andere begeleiding, gespecialiseerde beoordeling of ondersteuning mogelijk is.
Meer informatie:
Als werken niet lukt
Niet iedereen met ASS kan duurzaam aan het werk, ook niet met begeleiding of aanpassingen. Sommige mensen ondervinden zoveel moeilijkheden door prikkelverwerking, veranderingen, sociale verwachtingen of overbelasting dat zelfs een deeltijdse job moeilijk haalbaar is.
Anderen hebben verschillende opleidingen, stages of begeleidingstrajecten doorlopen zonder dat dit tot blijvend werk heeft geleid. Dat betekent niet automatisch dat iemand onvoldoende gemotiveerd is.
Laat je arbeidsmogelijkheden grondig onderzoeken
Wanneer eerdere begeleiding niet tot duurzaam werk heeft geleid, kun je bij VDAB vragen om een gespecialiseerde beoordeling van je arbeidsmogelijkheden.
Daarbij is het belangrijk om niet alleen te onderzoeken welke taken je kunt uitvoeren, maar ook onder welke omstandigheden je ze kunt volhouden.
Vraag dat er rekening wordt gehouden met:
- De gevolgen van ASS voor je dagelijks functioneren en je belastbaarheid.
- De nood aan voorspelbaarheid, duidelijke communicatie en aangepaste begeleiding.
- Eerdere stages of werktrajecten en de redenen waarom die niet succesvol waren.
- De ondersteuning die nodig is om werk op langere termijn vol te houden.
- De vraag of bijkomende begeleiding, aangepast werk of een andere vorm van ondersteuning aangewezen is.
Wat als verschillende trajecten al mislukt zijn?
Wanneer je telkens opnieuw een vergelijkbaar traject moet doorlopen, zonder dat rekening wordt gehouden met eerdere ervaringen, kan dat bijzonder belastend zijn.
Vraag daarom een evaluatie van je eerdere begeleiding. Laat vastleggen welke moeilijkheden zich voordeden, welke aanpassingen werden geprobeerd en waarom het traject niet tot duurzaam werk leidde.
Je kunt ook vragen of een gespecialiseerde screening of een andere vorm van begeleiding zinvol is. Afhankelijk van je mogelijkheden kan bijvoorbeeld aangepast werk of collectief maatwerk onderzocht worden.
Belangrijk: een evaluatie door VDAB is niet hetzelfde als een officiële erkenning van arbeidsongeschiktheid of een beslissing over je recht op een uitkering.
Wat als werken voorlopig of langdurig niet haalbaar is?
Als werken door je gezondheid of handicap niet haalbaar blijkt, is het belangrijk om tijdig te onderzoeken welke inkomensbescherming mogelijk is.
Afhankelijk van je persoonlijke situatie kan dat gaan om een ziekte- of invaliditeitsuitkering via het ziekenfonds, een inkomensvervangende tegemoetkoming (IVT) via de FOD Sociale Zekerheid of ondersteuning door het OCMW.
Deze regelingen hebben verschillende voorwaarden. Een beslissing van VDAB geeft niet automatisch recht op een van deze uitkeringen.
Je hoeft ook niet noodzakelijk alle mogelijke werktrajecten te doorlopen voordat je een aanvraag voor een IVT laat onderzoeken.
Voor de voorwaarden en aanvraagprocedures verwijzen we naar de pagina Financiële tegemoetkomingen.
Werkloosheids- en inschakelingsuitkeringen
Wanneer je werkloos bent of na je studies nog geen werk hebt gevonden, kun je onder bepaalde voorwaarden recht hebben op een werkloosheids- of inschakelingsuitkering.
Door de hervorming van de werkloosheidsregels in 2026 zijn deze uitkeringen sterker beperkt in de tijd. Voor mensen met ASS die moeilijk toegang vinden tot de arbeidsmarkt, kan het wegvallen van een uitkering ernstige financiële gevolgen hebben.
Wat is het verschil tussen beide uitkeringen?
Werkloosheidsuitkering: deze uitkering is bedoeld voor mensen die aan de voorwaarden voldoen op basis van hun arbeidsverleden. Onder de nieuwe regeling is het recht in principe beperkt tot maximaal 24 maanden, afhankelijk van het beroepsverleden. Er bestaan uitzonderingen.
Inschakelingsuitkering: deze uitkering is bedoeld voor bepaalde werkzoekenden na hun studies die aan de wettelijke voorwaarden voldoen. Voor nieuwe rechten geldt sinds 1 maart 2026 in principe een maximumduur van 12 maanden. Voor wie al eerder uitkeringen ontving, gelden overgangsregels.
Wat als je door ASS geen werk vindt?
Een ASS-diagnose betekent niet automatisch dat je vrijgesteld bent van de verplichtingen die verbonden zijn aan een werkloosheids- of inschakelingsuitkering.
Wanneer je door je handicap moeilijkheden ondervindt om werk te zoeken of te aanvaarden, is het belangrijk dat VDAB op de hoogte is van je ondersteuningsbehoeften.
Vraag om een individuele beoordeling van je mogelijkheden, de begeleiding die je nodig hebt en de verplichtingen die voor jou gelden. Laat belangrijke afspraken en beslissingen schriftelijk bevestigen.
Wat als je uitkering dreigt te stoppen?
Wacht niet tot de laatste uitbetaling. Vraag tijdig bij je uitbetalingsinstelling wanneer je recht eindigt en of een overgangsregeling, verlenging of uitzondering van toepassing is.
Onderzoek daarnaast welke andere inkomensbescherming mogelijk is. Dat kan bijvoorbeeld een inkomensvervangende tegemoetkoming (IVT) of ondersteuning door het OCMW zijn.
Belangrijk: VDAB begeleidt je naar werk, maar de RVA beslist over het recht op werkloosheids- en inschakelingsuitkeringen. De uitbetaling verloopt via een erkende uitbetalingsinstelling, zoals de HVW of een vakbond.
Meer informatie: RVA: hervorming van de werkloosheidsreglementering.
Voor andere financiële tegemoetkomingen en het leefloon kun je terecht op de pagina Financiële tegemoetkomingen.
Arbeidsongeschiktheid en invaliditeit
Wanneer je door gezondheidsproblemen tijdelijk of langdurig niet kunt werken, kun je onder bepaalde voorwaarden recht hebben op een arbeidsongeschiktheidsuitkering via je ziekenfonds.
Een ASS-diagnose geeft niet automatisch recht op deze uitkering. Er wordt onderzocht welke gevolgen je gezondheid heeft voor je arbeidsvermogen en of je aan de wettelijke verzekeringsvoorwaarden voldoet.
Wie beoordeelt je arbeidsongeschiktheid?
Je behandelende arts kan vaststellen dat je niet kunt werken en daarvoor een getuigschrift van arbeidsongeschiktheid opstellen.
De adviserend arts van je ziekenfonds beoordeelt of je arbeidsongeschiktheid erkend kan worden volgens de regels van de ziekteverzekering. Daarnaast moet je aan de voorwaarden voor een uitkering voldoen.
Belangrijk: een ziekteattest van je huisarts betekent niet automatisch dat het ziekenfonds je arbeidsongeschiktheid erkent of een uitkering betaalt.
Wat is het verschil tussen arbeidsongeschiktheid en invaliditeit?
Primaire arbeidsongeschiktheid: dit is de eerste periode van maximaal één jaar waarin je arbeidsongeschikt erkend bent.
Invaliditeit: wanneer je arbeidsongeschiktheid langer dan één jaar duurt en je verder erkend wordt, kom je in de periode van invaliditeit terecht. De Geneeskundige raad voor invaliditeit speelt daarbij een rol.
De hoogte van de uitkering hangt onder meer af van je vroegere inkomen, verzekeringssituatie, gezinssituatie en de periode van arbeidsongeschiktheid.
Wat als je beperkingen al bestonden voordat je begon te werken?
Voor sommige mensen met ASS ontstaan problemen omdat hun beperkingen al aanwezig waren voordat ze voor het eerst gingen werken.
Bij de beoordeling kan het ziekenfonds oordelen dat er sprake is van een voorafbestaande toestand. Daardoor kan de erkenning van arbeidsongeschiktheid geweigerd worden, ook wanneer iemand in de praktijk ernstige moeilijkheden heeft om te werken.
Dit is een bekend knelpunt. Het Observatorium voor de chronische ziekten heeft hierover in 2025 een officieel advies uitgebracht.
Een weigering door het ziekenfonds betekent echter niet automatisch dat je geen recht hebt op andere inkomensbescherming. De FOD Sociale Zekerheid beoordeelt je verdienvermogen voor een inkomensvervangende tegemoetkoming (IVT) volgens andere wettelijke criteria.
Wat kun je doen bij een weigering?
Vraag altijd de schriftelijke beslissing met de volledige motivering. Laat controleren of de weigering betrekking heeft op je medische arbeidsongeschiktheid, je verzekeringsvoorwaarden of een voorafbestaande toestand.
Neem vervolgens contact op met de Dienst Maatschappelijk Werk van je ziekenfonds of een andere deskundige hulpverlener. Vraag welke andere rechten onderzocht kunnen worden en of je de beslissing kunt aanvechten.
Voor de beroepsprocedure en de toepasselijke termijnen verwijzen we naar de pagina Wachten, weigering of geen hulp, die afzonderlijk wordt uitgewerkt.
Waar vind je officiële informatie?
RIZIV: aangifte en erkenning van arbeidsongeschiktheid
Werken met een IVT of IT
Ontvang je een inkomensvervangende tegemoetkoming (IVT) of een integratietegemoetkoming (IT) en wil je beginnen met werken? Dan hoef je niet automatisch je volledige tegemoetkoming te verliezen.
Hoeveel je mag behouden, hangt af van het soort tegemoetkoming, je inkomsten en de toepasselijke vrijstellingen. De FOD Sociale Zekerheid beoordeelt IVT en IT afzonderlijk.
Wat gebeurt er met je IVT als je gaat werken?
De inkomensvervangende tegemoetkoming is bedoeld voor mensen van wie het verdienvermogen door een handicap ernstig beperkt is.
Wanneer je begint te werken, kan je arbeidsinkomen invloed hebben op het bedrag van je IVT. Een deel van dat inkomen wordt bij de berekening vrijgesteld.
Voor wie na minstens twee jaar inactiviteit opnieuw gaat werken, bestaat een gunstigere regeling. Gedurende twee jaar gelden hogere vrijstellingen op het arbeidsinkomen. Daardoor kun je tijdelijk meer arbeidsinkomen combineren met je IVT.
Let op: na die twee jaar gelden opnieuw de gewone vrijstellingen. Je IVT kan dan verminderen of zelfs wegvallen, afhankelijk van je inkomen.
Wat gebeurt er met je IT als je gaat werken?
De integratietegemoetkoming is bedoeld om bijkomende kosten door je handicap te helpen compenseren.
Je kunt een IT combineren met inkomsten uit arbeid. Arbeidsinkomsten worden bij de berekening gunstiger behandeld dan vervangingsinkomsten.
Dat betekent niet dat je IT onder alle omstandigheden hetzelfde blijft. De FOD onderzoekt je belastbaar inkomen en past de wettelijke vrijstellingen toe.
Belangrijk: de bijzondere regeling voor IVT na twee jaar inactiviteit geldt niet voor IT.
Moet je melden dat je begint te werken?
Wanneer je als werknemer begint te werken, ontvangt de FOD daarvan normaal automatisch bericht. Begin je als zelfstandige, dan moet je dit binnen drie maanden melden.
Ook belangrijke wijzigingen in je inkomen of in het soort inkomen kunnen een meldingsplicht veroorzaken. Zo moet je bijvoorbeeld een stijging van je jaarlijkse inkomen met minstens 20% binnen drie maanden melden.
Controleer daarom bij een wijziging altijd of je dossier opnieuw berekend moet worden. Zo vermijd je onverwachte terugvorderingen.
Wat als je opnieuw moet stoppen met werken?
Wanneer je werk stopt of je inkomen sterk daalt, kan dat gevolgen hebben voor je tegemoetkoming.
Een lagere inkomstenbasis geeft niet automatisch onmiddellijk recht op een hoger bedrag. De FOD moet je situatie opnieuw beoordelen volgens de toepasselijke regels.
Contacteer daarom de FOD of een maatschappelijk werker en laat onderzoeken of een herberekening of nieuwe aanvraag zinvol is.
Praktische tip: laat vóór je begint te werken een simulatie maken van je mogelijke inkomen en tegemoetkomingen. Houd ook rekening met wat er gebeurt wanneer tijdelijke vrijstellingen aflopen.
Officiële informatie:
FOD: IVT combineren met inkomsten uit werk
FOD: integratietegemoetkoming en inkomsten
Problemen met arbeidsbegeleiding
Niet ieder begeleidingstraject houdt voldoende rekening met de specifieke moeilijkheden die iemand met ASS kan ervaren. Soms ontbreekt de nodige expertise, is de begeleiding onvoldoende intensief of worden de verwachtingen niet aangepast aan de mogelijkheden van de werkzoekende.
Wanneer een stage, opleiding of werktraject mislukt, is het belangrijk om te onderzoeken waarom dat gebeurde. Een traject zonder resultaat betekent niet automatisch dat iemand onvoldoende gemotiveerd is.
Vraag een evaluatie van het traject
Bespreek met je bemiddelaar welke problemen zich hebben voorgedaan. Vraag om een schriftelijke evaluatie waarin duidelijk wordt:
- Welke taken en werkomstandigheden moeilijkheden veroorzaakten.
- Welke aanpassingen en vormen van begeleiding werden aangeboden.
- Welke ondersteuning ontbrak of onvoldoende bleek.
- Wat wel goed verliep en onder welke omstandigheden.
- Welke andere mogelijkheden of vormen van begeleiding onderzocht kunnen worden.
Vraag dat eerdere verslagen worden meegenomen bij een volgend traject. Zo vermijd je dat dezelfde aanpak telkens opnieuw wordt voorgesteld zonder rekening te houden met eerdere ervaringen.
Wat als je niet akkoord gaat met je begeleiding?
Je kunt je bezorgdheden eerst bespreken met je VDAB-bemiddelaar of de betrokken begeleidingsdienst. Leg concreet uit wat niet werkt en welke aanpassingen je nodig hebt.
Kom je niet tot een oplossing? Dan kun je een klacht indienen bij VDAB, ook wanneer de problemen betrekking hebben op een partnerorganisatie die in opdracht van VDAB werkt.
VDAB bevestigt normaal binnen zeven dagen de ontvangst van je klacht en bezorgt je een klachtennummer. Je krijgt doorgaans binnen twintig dagen een antwoord.
Belangrijk: tijdens de behandeling van een klacht blijven je rechten en verplichtingen als werkzoekende gelden. Een klacht indienen betekent dus niet automatisch dat je vrijgesteld bent van afspraken of verplichtingen.
Wat als VDAB je klacht niet oplost?
Wanneer je niet tevreden bent over de behandeling van je klacht, of geen tijdig antwoord krijgt, kun je terecht bij de Vlaamse Ombudsdienst.
De Vlaamse Ombudsdienst onderzoekt klachten over de dienstverlening van Vlaamse overheidsinstanties en kan bemiddelen. Deze dienstverlening is gratis.
Vlaamse Ombudsdienst: een klacht indienen
Let op: een klacht over de dienstverlening is niet hetzelfde als een formeel beroep tegen een beslissing. Ontvang je een beslissing met gevolgen voor je uitkering of rechten, controleer dan afzonderlijk welke beroepsprocedure en termijn gelden.
Wat als een nieuw werktraject niet zinvol lijkt?
Wanneer verschillende trajecten geen duurzaam resultaat hebben opgeleverd, kun je vragen of een andere beoordeling van je arbeidsmogelijkheden nodig is.
Afhankelijk van je situatie kan VDAB gespecialiseerde screening, aangepaste begeleiding of mogelijkheden binnen collectief maatwerk onderzoeken.
Blijkt werken voorlopig niet haalbaar? Laat dan ook tijdig onderzoeken welke inkomensbescherming en andere ondersteuning mogelijk zijn. Je hoeft niet te wachten tot alle denkbare begeleidingstrajecten doorlopen zijn om daarover advies te vragen.
Praktische tip: bewaar evaluaties, verslagen, afspraken en schriftelijke beslissingen. Ze kunnen belangrijk zijn voor latere begeleiding en bij aanvragen voor andere ondersteuning.