Wat is ASS?

ASS staat voor autismespectrumstoornis. Deze term wordt gebruikt in de medische diagnostiek. Het woord 'stoornis' verwijst naar de diagnostische criteria en de moeilijkheden die iemand in het dagelijks leven kan ervaren.

Veel mensen met autisme beschouwen het tegelijkertijd als een onderdeel van hun eigenheid, niet als een ziekte die genezen moet worden.

Het spectrum betekent niet dat iemand een beetje of heel erg autistisch is. Het verwijst naar de grote verschillen tussen mensen met autisme.

De ene persoon heeft bijvoorbeeld veel ondersteuning nodig bij dagelijkse activiteiten, terwijl een andere persoon zelfstandig woont en werkt, maar toch moeilijkheden ervaart die voor de buitenwereld nauwelijks zichtbaar zijn.

Ja. De ondersteuningsbehoeften kunnen veranderen naargelang de leeftijd, de omgeving en de omstandigheden.

Iemand kan bijvoorbeeld in een vertrouwde omgeving goed functioneren, maar meer ondersteuning nodig hebben tijdens ingrijpende veranderingen of in een drukke omgeving.

Mensen met autisme kunnen sociale informatie op een andere manier verwerken. Dat kan bijvoorbeeld invloed hebben op het begrijpen van onuitgesproken verwachtingen, lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen of de wisselwerking tijdens gesprekken.

Niet iedereen ervaart dezelfde moeilijkheden. Sommige mensen zoeken weinig sociaal contact, terwijl anderen juist graag contact hebben, maar moeite ondervinden met de wederzijdse afstemming of het onderhouden van relaties.

Autisme kan samengaan met een sterke behoefte aan duidelijkheid, vertrouwde routines en voorspelbaarheid. Onverwachte veranderingen kunnen extra verwerkingstijd of spanning met zich meebrengen.

Ook intense interesses, herhalende bewegingen of specifieke manieren om activiteiten uit te voeren kunnen voorkomen. Deze kenmerken verschillen in vorm en intensiteit.

Geluiden, licht, geuren, aanrakingen of andere prikkels kunnen bijzonder intens of juist minder sterk worden ervaren. Sommige mensen zoeken bepaalde prikkels actief op, terwijl anderen ze proberen te vermijden.

Prikkelgevoeligheid kan invloed hebben op bijvoorbeeld werken, studeren, sociale activiteiten en het herstellen na een drukke dag.

De ene persoon heeft vooral moeite met sociale verwachtingen, terwijl een andere persoon sterker reageert op prikkels of onverwachte veranderingen. Vaak komen verschillende kenmerken samen voor, maar niet bij iedereen in dezelfde combinatie of intensiteit.

Een rustige en voorspelbare omgeving kan ervoor zorgen dat iemand goed functioneert. In een drukke omgeving met veel veranderingen kan diezelfde persoon veel meer moeilijkheden ervaren. De omgeving heeft dus een belangrijke invloed op hoeveel ondersteuning iemand nodig heeft.

Sommige mensen leren om hun gedrag aan te passen aan sociale verwachtingen. Ze bereiden gesprekken voor, onderdrukken bepaalde reacties of proberen hun moeilijkheden niet te tonen. Dit wordt ook wel maskeren of camoufleren genoemd.

Daardoor kunnen de inspanningen die iemand levert voor anderen nauwelijks zichtbaar zijn. Langdurig aanpassen kan bovendien veel energie vragen.

Autisme blijft gedurende het leven aanwezig, maar de manier waarop kenmerken tot uiting komen kan veranderen. Nieuwe verantwoordelijkheden, werk, relaties, gezondheidsproblemen of het wegvallen van vertrouwde structuur kunnen invloed hebben op het dagelijks functioneren.

Niet iedere persoon met autisme heeft dezelfde begeleiding nodig. Sommige mensen hebben vooral behoefte aan duidelijke communicatie of aanpassingen op het werk. Anderen hebben intensieve ondersteuning nodig bij dagelijkse activiteiten.

Autisme komt vaker voor binnen bepaalde families. Onderzoekers hebben verschillende genen gevonden die samenhangen met een grotere kans op autisme. Er bestaat echter geen afzonderlijk 'autismegen' dat bij iedereen met autisme aanwezig is.

Autisme hangt samen met verschillen in de ontwikkeling en werking van de hersenen. Onderzoekers bestuderen onder meer hoe hersengebieden informatie verwerken en met elkaar communiceren.

Er bestaat geen hersenscan waarmee autisme betrouwbaar kan worden vastgesteld.

Ook bepaalde omstandigheden tijdens de zwangerschap en rond de geboorte worden onderzocht. Sommige factoren hangen samen met een verhoogde kans op autisme, maar dat betekent niet dat ze bij een individuele persoon de oorzaak zijn.

Autisme wordt niet veroorzaakt door een verkeerde opvoeding, een gebrek aan aandacht of onvoldoende liefde.

Ook bestaat er geen wetenschappelijk bewijs dat vaccinaties autisme veroorzaken. Grote, zorgvuldig uitgevoerde onderzoeken ondersteunen geen oorzakelijk verband.

Dat klopt niet. Mensen met autisme kunnen zich betrokken voelen bij anderen en sterk meeleven met hun gevoelens. Soms is het moeilijker om onuitgesproken emoties of bedoelingen te herkennen of om op een manier te reageren die anderen verwachten. Dat betekent niet dat er geen empathie is.

Oogcontact verschilt sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen vermijden het, anderen maken wel oogcontact maar ervaren dat als vermoeiend of onnatuurlijk. Oogcontact alleen zegt niets over de aanwezigheid van autisme.

Autisme komt voor bij mensen met uiteenlopende cognitieve mogelijkheden. Sommige mensen hebben daarnaast een verstandelijke beperking, anderen niet. Ook een hoge intelligentie sluit moeilijkheden in het dagelijks functioneren niet uit.

Autisme blijft gedurende het hele leven aanwezig. Sommige mensen krijgen pas op volwassen leeftijd een diagnose, bijvoorbeeld omdat ze jarenlang manieren hebben ontwikkeld om zich aan hun omgeving aan te passen.

Er bestaat geen standaardprofiel van iemand met autisme. De combinatie van kenmerken, mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften verschilt van persoon tot persoon. Ook de invloed van de omgeving speelt een belangrijke rol.

Autisme is geen gewoonte of gedrag dat iemand simpelweg kan afleren. Mensen kunnen vaardigheden ontwikkelen en manieren vinden om beter met bepaalde situaties om te gaan. Dat neemt niet weg dat zij behoefte kunnen blijven hebben aan ondersteuning of aanpassingen.

Mensen met autisme kunnen uiteenlopende vaardigheden en interesses hebben. Sommigen hebben veel oog voor details, verdiepen zich graag in specifieke onderwerpen of voelen zich prettig bij duidelijke structuren. Dat zijn geen eigenschappen die iedereen met autisme heeft, maar ze kunnen wel een belangrijke rol spelen in iemands leven.

Een rustige werkplek, duidelijke afspraken, voorspelbare planning of aangepaste communicatie kunnen het dagelijks functioneren vergemakkelijken. Wat helpt, verschilt van persoon tot persoon. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de moeilijkheden te kijken, maar ook naar de omstandigheden waarin ze ontstaan.

Sommige mensen hebben voldoende aan praktische aanpassingen. Anderen hebben behoefte aan professionele begeleiding, hulp bij dagelijkse activiteiten of ondersteuning op school, op het werk of thuis.

Welke ondersteuning mogelijk is, hangt af van de persoonlijke situatie en de voorwaarden van de betrokken diensten. Een autismediagnose geeft niet automatisch toegang tot iedere vorm van hulp.

Mensen met autisme weten vaak zelf goed welke situaties moeilijk verlopen en welke aanpassingen kunnen helpen. Tegelijk kan het lastig zijn om die behoeften onder woorden te brengen.

Goede ondersteuning houdt daarom rekening met de ervaringen, voorkeuren en mogelijkheden van de persoon zelf.

Wil je weten hoe autisme in het dagelijks leven tot uiting kan komen? Op de pagina Herken ik mezelf hierin? gaan we dieper in op herkenbare ervaringen en kenmerken.

Wil je meer weten over beschikbare ondersteuning, erkenningen en tegemoetkomingen? Bekijk dan de pagina Rechten & administratie.